William Coxe - Europa w miedziorycie. Podróż, która stała się atlasem świata

Jak wyglądała Europa tuż przed końcem XVIII wieku? William Coxe zabiera czytelnika w podróż przez Polskę, Rosję, Szwecję i Danię, tworząc jedno z najważniejszych świadectw epoki. To opowieść o monarchach, wielkich miastach, mapach i świecie oglądanym oczami uważnego podróżnika

Voyage en Pologne, Russie, Suède, Dannemarc… (Genewa, 1786) to jedno z najważniejszych dzieł europejskiej literatury podróżniczej końca XVIII wieku — świadectwo epoki, w której podróż była jednocześnie badaniem, obserwacją i próbą uporządkowania świata.

Autorem oryginału był William Coxe — historyk i duchowny angielski, który w latach 1784–1786 odbył podróż po Europie Północnej. Jej efektem stał się wielowarstwowy opis świata od Polski, przez Rosję, aż po Skandynawię.

Polska w centrum europejskiej narracji

Pierwszy tom dzieła poświęcony jest w dużej części Rzeczypospolitej Obojga Narodów. To nie jest marginalna wzmianka — to rozbudowany, ponad stustronicowy opis kraju, który w oczach podróżnika staje się istotnym elementem europejskiej równowagi politycznej i kulturowej.

Coxe odwiedza Warszawę, obserwuje życie dworu i spotyka się z elitami epoki, w tym z królem Stanisław August Poniatowski, którego portret został utrwalony w formie miedziorytu.

Polska nie jest tu jedynie tłem — jest przestrzenią polityczną, kulturową i intelektualną, opisaną z perspektywy zachodnioeuropejskiego obserwatora.

Imperium rosyjskie i spojrzenie z zewnątrz

Znaczna część relacji poświęcona jest Rosji, gdzie podróżnik opisuje zarówno Moskwę, jak i nowo kształtujące się imperium Petersburga.

Na kartach dzieła pojawia się również dwór Katarzyny II — jedna z najważniejszych postaci politycznych Europy XVIII wieku. Rosja przedstawiona jest jako przestrzeń dynamicznej modernizacji, ale również kontrastów kulturowych i cywilizacyjnych.

Północ Europy: Szwecja i Dania

Ostatnia część tomu drugiego prowadzi czytelnika przez Szwecję i Danię — kraje uporządkowane, precyzyjnie opisane i zilustrowane mapami, planami miast oraz portretem króla Gustawa III.

Wszystko to tworzy spójny obraz Europy Północnej jako przestrzeni politycznej, ale też kartograficznej — uporządkowanej, mierzalnej, „czytelnej” dla XVIII-wiecznego oka.

Kartografia jako język świata

Wydanie z 1786 roku, opracowane i wzbogacone przez P.H. Malleta, jest czymś więcej niż relacją z podróży.

To atlas idei.

Zawiera:

• rozkładane mapy Polski, Rosji, Szwecji i Danii
• plany Moskwy, Petersburga, Sztokholmu i Kopenhagi
• 
• portrety monarchów i postaci politycznych
• miedzioryty najwyższej jakości, m.in. Thomasa Kitchina Thomas Kitchin
• 
• 

Każda mapa jest tu nie tylko ilustracją — jest interpretacją świata, zanim istniała fotografia, satelita i GPS.

Oprawa i materialność obiektu

Egzemplarz w twardej oprawie półskórkowej, z wypukłymi zwięzami, złoceniami na grzbietach oraz marmurkowym papierem na okładzinach i wyklejkach, stanowi przykład najwyższej klasy europejskiego introligatorstwa.

To obiekt, który łączy:

• naukę
• podróż
• kartografię
• i sztukę książki

Zakończenie

Voyage en Pologne… Coxe’a to nie tylko relacja z XVIII-wiecznej podróży.

To moment, w którym Europa została „narysowana” — zanim została sfotografowana.

Dziś patrzymy na mapy w telefonie.

W 1786 roku patrzono na świat przez miedzioryt.