WITKOWSKI - HISTOLOGIA I HISTOCHEMIA. Przekład dzieł Heinricha Freya i Alberta Köllikera. Warszawa, Drukarnia „Gazety Polskiej”, 1869.

HISTOLOGIA I HISTOCHEMIA. Przekład dzieł Heinricha Freya i Alberta Köllikera. Część I. Warszawa, Wydanie Redakcji „Gazety Lekarskiej”, Drukarnia „Gazety Polskiej”, 1869.

Wczesne polskie wydanie dwóch ważnych podręczników europejskiej histologii XIX wieku. Publikacja obejmuje przekład dzieła Heinricha Freya Handbuch der Histologie und Histochemie des Menschen oraz Alberta Köllikera Handbuch der Gewebelehre des Menschen. Pierwsze z nich ukazało się w Lipsku w 1867 roku w wydaniu drugim, gruntownie przerobionym, drugie zaś w piątym wydaniu, również z 1867 roku. Polski przekład przygotował doktor medycyny Stanisław Witkowski.

Heinrich Frey (1822–1890) – szwajcarski lekarz, anatom, histolog i zoolog, profesor Uniwersytetu w Zurychu. Zajmował się mikroskopową budową organizmów i rozwojem technik mikroskopowych. Jego podręcznik łączył opis struktury tkanek z badaniem ich składu chemicznego, stanowiąc ważne opracowanie dla kształtującej się histologii i histochemii.

Albert Kölliker (1817–1905) – szwajcarski anatom, fizjolog i histolog, profesor Uniwersytetu w Würzburgu, jeden z czołowych przedstawicieli dziewiętnastowiecznej anatomii mikroskopowej. Jego Handbuch der Gewebelehre des Menschen, wydany po raz pierwszy w 1852 roku, należał do podstawowych podręczników histologii. Kölliker przyczynił się do rozwoju wiedzy o komórkowej budowie tkanek, w tym mięśni gładkich.

Stanisław Witkowski – doktor medycyny i tłumacz literatury medycznej. Jego nazwisko wiązane jest również z polskim przekładem Diagnostyki lekarskiej z 1871 roku. W katalogu Biblioteki Uniwersytetu Medycznego w Lublinie przy Histologii i histochemii występuje jako redaktor. Bez porównania pełnego tekstu z niemieckimi pierwowzorami nie można jednak przesądzić, czy wprowadził własne dodatki naukowe, czy ograniczył się do przekładu i opracowania redakcyjnego.

Publikacja ma znaczenie dla historii recepcji europejskiej histologii na ziemiach polskich. Nie jest jednak pierwszym polskojęzycznym podręcznikiem histologii: pierwszeństwo to należy do Histologii ciała ludzkiego Henryka Fryderyka Hoyera, wydanej w Warszawie w 1862 roku. Wydanie Witkowskiego stanowi natomiast przekład dwóch uznanych zagranicznych opracowań, których niemieckie pierwowzory ukazały się w 1867 roku.

Format: 16 × 24 cm.

Objętość: 184, [4], 544 s.; 184 drzeworyty w tekście według opisu bibliograficznego z epoki.

Oprawa: półskórkowa, z epoki, z wypukłymi zwięzami, tłoczeniami i złoceniami na grzbiecie.

Stan: dobry. Drobne otarcia oprawy, niewielkie ślady żerowania owadów na przedniej okładzinie, przetarcia narożników i górnych krawędzi. Karty z miejscowymi przebarwieniami. Zapiski własnościowe i pieczęcie biblioteczne. Egzemplarz wycofany ze zbiorów bibliotecznych jako dublet.

Proweniencja: księgozbiór Józefa Krombolca/Krompolca – nazwisko do weryfikacji na podstawie pieczęci i numeracji proweniencyjnej. Ponadto pieczęcie Biblioteki Publicznej Miasta Łodzi oraz biblioteki medycznej w Łodzi, a także oznaczenie składu głównego Gebethnera i Wolffa, wymagające potwierdzenia na egzemplarzu.

Publikacja dokumentuje rozwój polskiego piśmiennictwa medycznego w drugiej połowie XIX wieku i proces udostępniania polskim lekarzom dorobku czołowych europejskich histologów.