PLATER - TAIEMNICA PODZIAŁU POLSKI ODKRYTA wyd. 1788

PLATER, Kazimierz Konstanty (1749–1807)

TAIEMNICA PODZIAŁU POLSKI ODKRYTA.

[Warszawa: Drukarnia Misjonarzy, po 25 listopada 1788], [2], 66 s.; format 10 × 16 cm.

Rzadki druk polityczny z okresu Sejmu Czteroletniego, odnoszący się do problematyki rozbioru Rzeczypospolitej i mechanizmów politycznych, które doprowadziły do osłabienia państwa.

Publikacja ukazała się w 1788 roku, w szczególnym momencie dziejów Rzeczypospolitej — po pierwszym rozbiorze Polski z 1772 roku, lecz przed uchwaleniem Konstytucji 3 maja 1791 roku i przed drugim rozbiorem z 1793 roku. Był to czas narastającej świadomości konieczności przeprowadzenia reform ustrojowych, wzmocnienia władzy państwowej i uniezależnienia polityki Rzeczypospolitej od ingerencji mocarstw ościennych. Rozpoczynający obrady w październiku 1788 roku Sejm Wielki stał się forum intensywnej debaty nad przyszłością państwa, a drukowane broszury polityczne odgrywały istotną rolę w kształtowaniu opinii publicznej i rozpowszechnianiu różnych interpretacji przyczyn kryzysu Rzeczypospolitej.

„Tajemnica podziału Polski odkryta” jest zatem świadectwem publicystyki politycznej powstałej przed najważniejszymi wydarzeniami końca XVIII wieku — reformami Sejmu Czteroletniego, uchwaleniem Konstytucji 3 maja, wojną w obronie ustroju z 1792 roku oraz kolejnymi rozbiorami. Jej tytuł odwołuje się do poszukiwania mechanizmów i politycznych uwarunkowań utraty ziem Rzeczypospolitej. Z perspektywy historycznej szczególnie interesujący jest fakt, że tekst ukazał się, zanim rozstrzygnął się rezultat ówczesnych prób naprawy państwa. Nie stanowi więc retrospektywnego komentarza do drugiego rozbioru ani do upadku reform, lecz należy do ówczesnego obiegu myśli politycznej, w którym rozważano przyczyny osłabienia kraju i możliwość odwrócenia niekorzystnego biegu wydarzeń.

Druk ma wartość jako źródło do badań nad polityczną świadomością epoki, językiem osiemnastowiecznej publicystyki oraz sposobami przedstawiania odpowiedzialności za rozbiory.

Bibliografia: Bibliografia polska Karola Estreichera, t. XV–XVIII, s. 350–351; Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych, opis warszawskiego wydania Taiemnica Podziału Polski Odkryta.

Autor. Kazimierz Konstanty Plater (1749–1807), przedstawiciel inflanckiej gałęzi rodu Broel-Platerów, był politykiem, urzędnikiem ziemskim i pisarzem. Pełnił urząd starosty inflanckiego, a od 1790 roku był kasztelanem trockim. Utrzymywał kontakty z dworem Stanisława Augusta Poniatowskiego i interesował się bieżącymi zagadnieniami politycznymi oraz reformą państwa. W 1788 roku przekazywał królowi swoje Listy posła do ojca na wsi mieszkającego, pytając o możliwość ich drukowania i rozpowszechniania. Okoliczność ta wskazuje, że teksty te funkcjonowały w kręgu ówczesnej debaty politycznej, a nie wyłącznie jako prywatna korespondencja.

Biografia Platera ukazuje zarazem złożoność postaw politycznych elit Rzeczypospolitej u schyłku XVIII wieku. Plater podpisał Konstytucję 3 maja, a w późniejszym okresie związał się z obozem targowickim, uczestniczył  w działaniach politycznych związanych z drugim rozbiorem Rzeczypospolitej i w 1793 roku objął urząd podkanclerzego litewskiego. Jego działalności nie należy zatem sprowadzać do jednoznacznej, patriotycznej deklaracji: twórczość polityczna Platera stanowi świadectwo uwikłania ówczesnych elit w sprzeczne interesy, zależności i kalkulacje polityczne. 

TWARDA OPRAWA PÓŹNIEJSZA PÓŁPŁÓCIENNA

Stan DB/ otarcia krawędzi oprawy, nalepka bibil., zdublowany papierem ubytek k.tyt.

Informacje o bezpieczeństwie produktu Informacje o producencie