[PIONIERSKIE DZIEŁO O HUTNICTWIE ŻELAZA] OSIŃSKI - OPISANIE POLSKICH ŻELAZA FABRYK Warszawa 1782.

[PIONIERSKIE DZIEŁO O HUTNICTWIE ŻELAZA]

OSIŃSKI Józef Herman.

OPISANIE POLSKICH ŻELAZA FABRYK

W Którym świadectwa
Historyków wzmiankuiących mieysca Minerałów przytoczone; Przywileie nadane szukaiącym Kruszców w całości umieszczone; początek wyrabiania u nas żelaza odkryty; Rudy Kraiowey czterdzieści ośm gatunków w kolorach właściwych wydane i w szczególności wyłożone; Piece i Dymarki w całym Królestwie znayduiące się
wyliczone; z żelaza Kraiowy zysk okazany; Słownik Kuźniacki, oprócz wyrazów
Technicznych, wiele wiadomości zawieraiący przydany. Przez...

Staraniem i kosztem
Jaśnie Wielmożnego Hyacynta Nałęcz z Małachowic Małachowskiego […]

Dziewięcią Kopersztychami, z których ośm kolorowych, przyozdobione i do Druku
podane.

Warszawa 1782. W Drukarni J.K.Mci i Rzeczypospolitey u XX. Scholarum Piarum, k. [2], s. 90, k. [1], tabl. ryc. 9 (miedzioryty, w tym 8 ręcznie kolor.; 1 rozkł.), tabele 2 (rozkł.); format 22x27 cm

MIĘKKA OPRAWA WYDAWNICZA

E. XXIII, 465. Wydanie pierwsze. Pionierskie opracowanie z zakresu polskiej metalurgii żelaza, oparte na bezpośrednich obserwacjach autora prowadzonych w krajowych ośrodkach hutniczych. Praca zawiera szczegółowy opis procesu wydobycia i wstępnej obróbki rud, metod uzyskiwania wysokich temperatur oraz konstrukcji i funkcjonowania wielkich pieców. Autor przedstawił także charakterystykę dziesięciu zakładów hutniczych działających na ziemiach Korony i Litwy, uzupełniając wywód o zestawienie w postaci „Tabeli generalnej pieców wielkich…”, jak również przegląd literatury dotyczącej lokalizacji złóż rudy żelaza. Całość zamyka rozbudowany słowniczek terminów górniczo-hutniczych obejmujący 164 hasła - będący dziś nie tylko pomocą techniczną, lecz także świadectwem dawnej polszczyzny specjalistycznej – znajdziemy w nim m.in. określenia takie jak „chlustak” (narzędzie do wybierania wody) czy „ciąglica” (materiał do form odlewniczych).

Dzieło powstało w ścisłym związku z działalnością przemysłową rodu Małachowskich, a jego wydanie wsparł Hiacynt Małachowski – właściciel rozległego zaplecza hutniczego. Nieprzypadkowo więc publikacja ma także wymiar praktyczny i gospodarczy: ukazuje technologie niezbędne do produkcji dobrej jakości stali oraz wpisuje się w ówczesne postulaty uniezależnienia kraju od importu uzbrojenia. Osiński zwraca uwagę, że brak własnej produkcji broni osłabia państwo, co dobrze koresponduje z funkcjonowaniem zakładów w Antoninowie i Pomykowie – stanowiących zaplecze dla wytwarzania luf, bagnetów i innego sprzętu wojskowego.

Publikacja wyróżnia się również bogatą stroną ilustracyjną – zawiera rozkładaną planszę przedstawiającą wielki piec w Antoninowie, fundacji Hiacynta Małachowskiego, a także osiem ręcznie kolorowanych tablic ukazujących 48 odmian rud żelaza. Dzieło to uchodzi za jedno z najważniejszych osiągnięć polskiej literatury technicznej schyłku XVIII wieku – jak podkreślano: „Praca Osińskiego o hutnictwie żelaza jest poważnym osiągnięciem polskiej literatury technicznej końca XVIII w.” Za swoje publikacje, w tym niniejsze opracowanie oraz podręcznik fizyki, autor został uhonorowany przez Stanisława Augusta medalem „Merentibus”.

Lit.: T. Nowak, Cztery wieki polskiej książki technicznej, Warszawa 1961, s. 144–151 (por. tablica XI oraz ilustracja).

Ogromna rzadkość!

Stan BDB-/ grzbiet okładki podniszczony, ślad po usuniętej proweniencji na k.tyt., nieliczne przybrudzenia, egzemplarz kompletny

Product safety information Manufacturer information