DZIAŁYŃSKI - ŹRÓDŁOPISMA DO DZIEJÓW UNII KORONY POLSKIEJ I W. X. LITEWSKIEGO. cz Ii, oddział I. Proweniencja Czartoryski

DZIAŁYŃSKI, Tytu Adam (1796–1861)

ŹRÓDŁOPISMA DO DZIEJÓW UNII KORONY POLSKIEJ I W. X. LITEWSKIEGO. CZĘŚĆ II, ODDZIAŁ I

Drukiem ogłosił A. T. hr. z Kościelca wojewodzic Działyński. Poznań, 1861; str. 425, [9] - spisu spraw i imion według abecadłowego porządku + 1 s. erraty; 3 tablice; format 27,5 × 36,5 cm. Tekst częściowo w języku łacińskim. 

PIERWSZE WYDANIE CZĘŚCI II, ODDZIAŁU I.

Tom stanowi drugą część wielkiego przedsięwzięcia wydawniczego Tytusa Działyńskiego, poświęconego publikacji źródeł do dziejów stosunków pomiędzy Koroną Polską a Wielkim Księstwem Litewskim. Część II, oddział I obejmuje przede wszystkim materiały dotyczące sejmów koronnych z czasów Zygmunta Augusta, ze szczególnym uwzględnieniem sejmu piotrkowskiego z lat 1562–1563 oraz sejmu warszawskiego 1563–1564. Współczesna bibliografia parlamentaryzmu wskazuje w tym tomie m.in. Diariusz sejmu walnego koronnego piotrkowskiego 1562–1563 oraz Diariusz sejmu walnego koronnego warszawskiego 1563–1564.

TYTUS ADAM DZIAŁYŃSKI (1796–1861) – hrabia, działacz polityczny, bibliofil, kolekcjoner i jeden z najwybitniejszych polskich wydawców źródeł historycznych XIX wieku. Urodził się 24 grudnia 1796 r. w Poznaniu. Studiował w Berlinie i Paryżu. Po powrocie do kraju i odzyskaniu majątku kórnickiego poświęcił się w znacznej mierze działalności kolekcjonerskiej i wydawniczej. Zgromadził w Kórniku niezwykle cenny księgozbiór, obejmujący rękopisy, starodruki, dokumenty oraz druki dotyczące historii Polski. Szczególną wagę przywiązywał do wydawania źródeł, które mogły służyć badaniom nad dziejami dawnej Rzeczypospolitej.

Działyński finansował i nadzorował własne przedsięwzięcia wydawnicze, dbając zarówno o dobór materiału źródłowego, jak i o stronę typograficzną publikacji. Źródłopisma do dziejów unii Korony Polskiej i W. X. Litewskiego należały do najważniejszych jego projektów. Prace nad częścią II, oddziałem I prowadził przy jego współpracy Jan Nepomucen Romanowski (1831–1861), który wyszukiwał materiały w rękopisach Biblioteki Kórnickiej, organizował ich odpisywanie, przygotowywał tekst do druku oraz nadzorował korektę. Działyński z Berlina kontrolował redakcję, przeprowadzał końcową korektę i decydował o szczegółach wydania.

Treść tomu ma charakter ściśle źródłowy. Publikowane dokumenty pozwalają prześledzić funkcjonowanie polskiego parlamentaryzmu w okresie panowania Zygmunta II Augusta, stanowiska posłów i senatorów oraz najważniejsze problemy polityczne, ustrojowe, religijne i gospodarcze podejmowane podczas obrad sejmowych.

Pierwszą zasadniczą część materiału stanowi diariusz sejmu piotrkowskiego 1562–1563, jednego z ważnych etapów ruchu egzekucyjnego. Obrady dotyczyły m.in. reform państwa, egzekucji praw i dóbr królewskich, finansów oraz relacji pomiędzy monarchą, senatem i izbą poselską. Wydanie Działyńskiego zachowuje charakter dokumentacyjny, umożliwiając analizę przebiegu obrad oraz argumentacji uczestników sejmu.

Kolejny obszerny zespół materiałów związany jest z sejmem warszawskim 1563–1564. Był to okres szczególnie istotny dla kształtowania stosunków wyznaniowych i politycznych w Koronie, a także dla prowadzonej wówczas dyskusji nad reformą państwa i kwestią przyszłego związku z Wielkim Księstwem Litewskim. Współczesne opracowania historyczne wykorzystują teksty zamieszczone w tym tomie jako źródło do badań nad wydarzeniami politycznymi i parlamentaryzmem epoki.

Publikacja ma tym większe znaczenie, że materiały zostały zaczerpnięte z dawnych rękopisów i zasobów Biblioteki Kórnickiej, a ich przygotowanie do druku było częścią świadomego programu ratowania i udostępniania źródeł historycznych. Sam Romanowski poświęcił temu tomowi osobne studium, Otia Cornicensia, opublikowane w 1861 r., poświęcone właśnie dziełu Źródłopisma do dziejów unii Korony Polskiej i W. X. Litewskiego, Część II, Oddział I.

Barwna ikonografia. Na karcie przedtytułowej oraz na przedniej okładce powtórzono Orła Białego w zamkniętej koronie, z monogramem „S.A.” (Sigismundus Augustus), odnoszącym się do Zygmunta II Augusta.

Na odwrocie karty tytułowej znajduje się drzeworyt przedstawiający Pogoń litewską, według rysunku Juliusza Kossaka, wykonany przez berlińskiego drzeworytnika Alberta Vogla, sygnowany pod kompozycją: „J. Kossak” oraz „A. Vogel sc.”.

Osobną tablicę stanowi zespół przedstawień medali i monet związanych z Zygmuntem Augustem, m.in. z napisem REX POLONIAE SIGISMUNDUS AUGUSTUS. Kolejna tablica zawiera wizerunki numizmatyczne Orła Korony Polskiej i Pogoni Litewskiej, stanowiące ikonograficzne dopełnienie historycznego programu wydawnictwa i jego tematyki związanej z dziejami Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Szczególnie interesująca jest także tablica z podobizną Zygmunta II Augusta, opatrzoną inskrypcją odnoszącą się do jego panowania i wieku w 1563 r. Zespół tych przedstawień tworzy rozbudowaną oprawę dokumentacyjną tomu, łączącą materiał historyczny z heraldyką, ikonografią królewską i numizmatyką.

Wydanie wyróżnia ponadto homograficzny przedruk wykonany przez Adama Józefa Pilińskiego w Paryżu, stanowiący przykład jego działalności na rzecz wiernego reprodukowania dawnych zabytków polskiego piśmiennictwa i grafiki. Piliński opracował własną technikę homografii, umożliwiającą uzyskiwanie bardzo wiernych reprodukcji dawnych druków, rękopisów i rycin. Jego działalność pozostawała w związku z przedsięwzięciami bibliofilskimi i wydawniczymi Tytusa Działyńskiego.

ADAM JÓZEF PILIŃSKI (1810–1887) – polski grafik, rytownik, litograf i paleograf, uczestnik powstania listopadowego, który po emigracji osiadł we Francji. W Paryżu zajmował się reprodukowaniem zabytków polskiej grafiki, rękopisów i dawnych druków. Szczególne miejsce w jego dorobku zajmowała opracowana przez niego technika homografii, pozwalająca na wierne powtarzanie oryginalnych materiałów graficznych. Współpraca Pilińskiego z Działyńskim przyczyniła się do wyposażenia jego wydawnictw historycznych w wysokiej klasy reprodukcje dokumentów i zabytków ikonograficznych.

RZADKIE!

TWARDA OPRAWA PÓŁSKÓREK WYDAWNICZY NA PRZEDNIEJ OKŁADCE WYDAWNICZEJ PRZEDSTAWIENIE ORŁA ZYGMUNTA STAREGO, NA TYLNEJ OKŁADCE POGOŃ LITEWSKA W DRZEWORYCIE WG KOSSAKA.

Stan DB/ egzemplarz wtónie zszyty przez introligatora; charakterystyczne rdzawe przebarwienia na kartach, miejscami dość intensywne; część k. nierozcięta;  na karcie tytułowej pieczęć proweniencyjna.

Proweniencja: na karcie tytułowej pieczęć „G. Czartoryski. Weinhaus”, wskazująca na bibliotekę księcia Jerzego Konstantego Czartoryskiego (1828–1912). Jerzy Konstanty Czartoryski urodził się w Dreźnie 24 kwietnia 1828 r.; młodość spędził w Wiedniu, gdzie rodzina posiadała pałac Weinhaus. Mieszcząca się tam biblioteka stanowiła część książęcego księgozbioru.

Product safety information Manufacturer information